नेपाल सरकार
स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय
आयुर्वेद चिकित्सालय
नरदेवी, काठमाडौं, नेपाल
सुवर्णप्राशनं ह्नोत्त मेधाम्बिलवर्धनम् । आयुष्यं मङ्गलं पुण्यं वृष्यं वर्ण्यं ग्राहाहम् ।।
मासात् परममेधावी व्याधिभिर्न च घृष्यते । षडभिमासैः श्रुतधरः सुवर्णप्राशनाद् भवेत्।।
कौमारभृत्यको मूल ग्रन्थ काश्यप संहिताको लेह अध्यायमा स्वर्ण बिन्दु प्राशनको वर्णन गरिएको छ। शास्त्रीय मतानुसार स्वर्णबिन्दु प्राशनले बालबालिकाहरूमा पोषणतत्व पूर्ति गरि पाचनप्रणाली सुदृढ गर्ने, स्मरणशक्ति र बौद्धिक क्षमता वृद्धि गरी बालबालिकाको शारीरिक एवं मानसिक विकासका साथै रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाई उनीहरुको सर्वाङ्गीण विकासमा मद्दत गर्दछ।
नवज्वर, अतिसार, एवं आपतकालीन अवस्था (emergency condition) मा स्वर्ण बिन्दु प्राशनको सेवन गर्नु हुँदैन।
पुष्य नक्षत्रलाई नक्षत्रको राजा मानिन्छ। यो नक्षत्र प्रत्येक २७ दिनमा दोहोरिन्छ। नक्षत्रको दिन समयमा स्वर्ण बिन्दु प्राशनको सेवन गरेमा बालबालिकामा विशेष प्रकारको पौष्टिकता प्रदान गरि उर्जावान बनाउँछ साथै धी, धृति र स्मृतिमा वृद्धि गर्दछ। अतः स्वर्ण बिन्दु प्राशनका लागि पुष्य नक्षत्र महत्वपूर्ण मानिन्छ।
| क्र.सं | महिना | गते | क्र.सं | महिना | गते |
|---|---|---|---|---|---|
| १ | वैशाख | ११ | ८ | कार्तिक | १५ |
| २ | जेठ | ०७ | ९ | मंसिर | १३ |
| ३ | असार | ०४ | १० | पुस | ११ |
| ४ | असार | ३१ | ११ | माघ | ०८/०९ |
| ५ | साउन | २७ | १२ | फागुन | ०७ |
| ६ | भदौ | २३ | १३ | चैत | ०४ |
| ७ | असोज | १९ | १४ | वैशाख ०८४ | ०१ |